منحنی تراز یا منحنی میزان، (به انگلیسی: contour line) در یک نقشهٔ توپوگرافی منحنی است که همهٔ نقاط هم‌ارتفاع زمین را به هم وصل می‌کند. منحنی‌های میزان همدیگر را قطع نمی‌کند و کوچکترین محیط بسته در این نقشه‌ها، بلندترین نقطه یا پایین‌ترین نقطه می‌باشد.

فواصل عمودی بین خطوط منحنی‌های میزان، همگی یکسان هستند. شکل زیر نمونه منحنی میزان را نشان می دهد.

قوانین مربوط به منحنی‌های میزان

• قانون ۱: هر خط حدفاصل (خط کنتور) نمایشگر خطوطی است که کاملاً هم ارتفاع هستند.
• قانون ۲: خطوط حدفاصل هیچ‌گاه با یکدیگر برخورد نمی‌کنند.
• قانون ۳: رفتن از یک خط حدفاصل به یک خط حدفاصل بالاتر، نشان دهندهٔ افزایش ارتفاع می‌باشد.
• قانون ۴: هر چقدر، خطوط حدفاصل به همدیگر نزدیکتر باشند، شیب زمین تندتر و هر چقدر فاصلهٔ این خطوط با همدیگر بیشتر باشد، شیب زمین ملایم‌تر است.
• قانون ۵: تعدادی خطوط حدفاصل بسته، نشانگر یک تپه یا یک کوه می‌باشند، اما اگر این خطوط بسته به صورت هاشور زده باشند، نمایشگر یک حفره بر روی سطح زمین می‌باشند.
• قانون ۶: خطوط حدفاصل در یک دره که رودخانه دارد در نقاط سرچشمه رودخانه و بالای تپه به صورت شکل V در می‌آیند.
• قانون ۷: بر روی یک قله یا در عمق یک دره با ارتفاع یکسان ممکن است تعدادی از خطوط حدفاصل تکرار شوند. این معمولاً در مورد دره‌های هم سطح یا قله هم ارتفاع اتفاق می‌افتد.

تعریف دیگر:

منحی میزان مکان هندسی کلیه نقاطی است که دارای ارتفاع یکسانی باشند. یا بعبارتی دیگر اصول ترسیم منحنی میزان ها به این صورت است که تعدادی صفحات افقی فرضی به فواصل معین ، ناهمواریها ی زمین را قطع کرده و فصل مشترک چنین صفحاتی با ارتفاعات، منحنی های بسته ای ایجاد می کند که به آنها منحنی میزان گفته می شود.

ساده تر اینکه تمام نقاطی که بر روی یک منحنی میزان است همگی از ارتفاع یکسانی برخوردارند و وقتی از یک منحنی به منحنی دیگر در روی نقشه میرسیم، یعنی ارتفاع افزایش یا کاهش یافته است که براحتی از روی اعداد درج شده روی منحنی ها قابل دریافت است.

 

 

آینده پژوهی و دانلود رایگان یک پایان نامه در مورد آینده پژوهی

آینده‌پژوهی (به انگلیسی: Futures studies) شامل مجموعهٔ تلاش‌هایی است که با جستجوی منابع، الگوها، و عوامل تغییر یا ثبات، به تجسّم آینده‌های بالقوّه و برنامه‌ریزی برای آنها می‌پردازد. آینده‌پژوهی بازتاب دهندهٔ چگونگی زایش واقعیّت «فردا» از دل تغییر (یا ثبات) «امروز»، است.

آینده‌پژوهی برابر عبارت لاتین «Futures Study» است. واژهٔ جمع Futures به این دلیل استفاده شده‌است که با بهره‌گیری از طیف وسیعی از روش‌ها و به‌جای تصوّر «تنها یک آینده»، به گمانه‌زنی‌های نظام‌مند و خردورزانه، در مورد نه تنها«یک آینده» بلکه «چندین آیندهٔ متصوّر» مبادرت می‌شود.

موضوعات آینده‌پژوهی دربرگیرندهٔ گونه‌های «ممکن»، «محتمل» و «دلخواه» برای دگرگونی از حال به آینده هستند.

دانلود

ضرورت آینده‌پژوهی

امروزه تغییرات با آهنگی پرشتاب‌تر رخ می‌دهند. تغییرات فناوری و به دنبال آن تغییر در دیگر جنبه‌های زندگی، افزایش روزافزون وابستگی متقابل کشورها و ملل، تمرکززدایی جوامع و نهادهای موجود که به دلیل گسترش فناوری اطلاعات، شتاب بیشتری یافته‌است، تمایل روزافزون به جهانی‌شدن به همراه حفظ ویژگی‌های ملی، قومی و فرهنگی و بسیاری عوامل دیگر، لزوم درک بهتر از «تغییرات» و «آینده» را برای دولت‌ها، کسب وکارها، سازمان‌ها و مردم ایجاب می‌کند.

آینده اساساً دارای عدم قطعیّت است. با این همه آثار و رگه‌هایی از اطلاعات و واقعیت‌ها که ریشه در گذشته و اکنون دارند، می‌توانند رهنمون ما به آینده باشند. ادامهٔ «تصمیم‌گیری صرفاً چندین آینده محتمل بر اساس تجارب گذشته»، غفلت از رصد تغییرات آتی را در پی خواهد داشت و با تلخکامی روبرو خواهد شد.

عدم قطعیت نهفته در آینده برای برخی، توجیه کنندهٔ نداشتن دور اندیشی آنان است و برای عدّه‌ای دیگر منبعی گرانبها از فرصت‌ها.

تاریخچهٔ آینده‌پژوهی

اشتیاق بشر برای دانستن دربارهٔ آینده از عهد باستان وجود داشته‌است. پیشگویان و کاهن‌ها نمونه‌هایی از کسانی هستند که در گذشته تلاش داشتند به نحوی به این اشتیاق در نزد خاص و عام پاسخ دهند.

نخستین نشانه‌های جدی تر توجه بشر به آینده در عصر روشنگری دیده می‌شود، دورانی که بشر باور داشت که علوم برای هر چیزی راه حلی خواهند یافت. قوانین نیوتن در مورد حرکت، درک و تحلیل بسیاری ازپدیده‌ها را ممکن ساخته بود. در اثر رشد شتابان علوم در این دوره، اندیشمندان عصر روشنگری واقعاً به این نتیجه رسیده بودند که تنها زمان می‌خواهد تا همه قوانین و قواعد جامعه و محیط پیرامون بشر معلوم و آشکار شود.

در همین دوران، بر خلاف گذشته که بیشتر اندیشمندان، افق‌های کاملاً روشنی از آینده (آرمانشهر)، تصویر می‌کردند، تجسم‌های تیره تری از آینده نیز موجودیت یافت. آثار اندیشمندانی چون اچ جی ول H.G.Wells، جورج اورول George Orwell و آلدوس هاکسلی Aldous Huxley از جمله چنین اندیشه‌هایی محسوب می‌شود و با چنین نمونه‌هایی است که کلاً آینده پژوهی راه خود را به ادبیات باز می‌کند. کامیابی خیره کننده رمان‌های ژول ورن Jules Verne و پا گرفتن سبک علمی تخیلی در ادبیات، در ادامه همین راه رخ می‌دهد.

برگزاری نمایشگاهی در سال ۱۸۹۳ که در آن اختراعات و نوآوریهای شگفت‌انگیزی نظیر تلفن، لامپ برق و کینتوسکوپ (اولین دوربین فیلمبرداری) معرفی شد، باعث هیجان عمومی گردید. در همان روزها یک نشریه مطرح، فراخوانی از ۷۴ شخصیت برجسته آن روزگاراعلام می‌کندواز آنان می‌خواهد که در مورد سدهٔ پیش رو پیش بینی‌هایی بعمل آورند. بعدها معلوم شد که پیش بینی‌های آنان تا حد زیادی خوش‌بینانه بوده و در ضمن، تقریباً هیچ‌یک از رخدادهای مهم قرن بیستم نظیر اختراع خودرو، رادیو و تلویزیون، بروز دو جنگ جهانی، کشف انرژی اتمی، پرواز به فضا و البته ظهور رایانه در فهرست آینده نگاری آنان یافت نمی‌شد.

نحستین فعالیت آینده پژوهی در قالب یک بررسی علمی در سالهای ۱۹۳۰ تا ۱۹۳۳ توسط گروهی از پژوهشگران و با سرپرستی ویلیام اف آگبرن William F.Ogburn در زمینه جامعه‌شناسی که علم نوپایی شناخته می‌شد، در آمریکا انجام گردید. این گروه برای نخستین بار روش شناسی علمی همچون برون یابی Extrapolation وبررسی‌های علمی را در مورد روندهای اجتماعی روز آمریکا به انجام رسانده و ضمن انتشار اولین کاتالوگ روندها در آن کشور، موفق به آینده بینی‌های مهمی از جمله افزایش نرخ مهاجرت و ازدیاد طلاق شد. همچنین بلافاصله پس از جنگ جهانی دوم، و به دنبال تجزیه و تحلیل فناوریهای مورد استفاده در آلمان و ژاپن، شیوه‌های نوینی برای آینده پژوهی ابداع شد و در نتیجه آن دستاوردهای مهم فناوری در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ شامل رادار، موشک‌های بالیستیک قاره پیما و حمل و نقل هوایی از قبل پیش بینی شد.

در دوران جنگ سرد و مسابقه جنگ‌افزارهای هسته‌ای، دغدغه مهم دست اندرکاران نظامی، پیش بینی زنجیره رخدادهایی بود که پس از یک رویارویی احتمالی هسته‌ای می‌توانست اتفاق بیفتد. از همین رو، نخستین بازیهای جنگی War Games پدید آمد. اینها شبیه سازیهایی از یک رویارویی هسته‌ای بودند که احتمالات مختلف را بررسی و موشکافی می‌کردند. شکل کاملتر این مدل‌ها، موجب بوجود آمدن سناریو شدند که امروزه یکی از مهم‌ترین ابزارهای آینده پژوهی محسوب می‌شود. با کمک این سناریوها، زنجیره رویدادهای متصور در یک زمان بسیار کوتاه پس از آغاز یک جنگ هسته‌ای، قابل پندارش ومدلسازی بوده و در نتیجه می‌توان واکنشها و چگونگی بدست آوردن آمادگی‌های لازم برای روبرو شدن با چنین جنگی را تدوین نمود. این همانند همان نقشی است که سناریو به‌عنوان یک ابزار در آینده پژوهی فعلی بازی می‌کند.

عامل دیگری که باعث رشد آینده پژوهی شد، دگرگونی درطراحی و ساخت جنگ‌افزارها بود. در سالهای جنگ دوم جهانی، تانک‌ها، هواپیماها و کشتی هادر مدت زمان نسبتاً کوتاهی طراحی، تکمیل و ساخته می‌شدند. اما بعدها با پیچیده ترشدن انواع جنگ‌افزارها (موشک‌های قاره پیما، زیر دریایی‌های هسته‌ای و...)، کار برنامه ریزان صنایع جنگی دشوار شد بدین معنا که مدت درازی مثلاً ده سال از آغاز طراحی تا ساخته شدن نخستین نمونه محصول بطول می‌انجامید. در نتیجه فناوری بکارگرفته شده در آغاز طراحی، در طول پیشرفت پروژه دچار تغییرات بنیادین شده و اغلب در برهه ساخت نمونه نخستین، از رده خارج محسوب می‌شد.

درسال ۱۹۶۴ نیاز به پیش بینی فناوری، منجر به انجام یکی از مشهورترین ارزیابی‌ها با استفاده از روش دلفی Delphi گردید. در چارچوب حمایت‌های بنیاد رند Rand، خبرگان فناوری‌های مختلف طی یک پروژه مشترک مأمور شدند که فناوریهای نوظهور در یکصد سال آینده را پیش بینی نمایند. بررسی آنان شش مقوله «دگرگونی‌های پراهمیت علمی»، «مهار جمعیت»، «اتوماسیون»، «پیشرفت در زمینه دانش هوافضا»، «جلوگیری از جنگ» و «سامانه‌های جنگی» را شامل می‌شد. این روش از افراد می‌خواست که ضمن ارایه ارزیابی خود، پراکندگی پاسخ‌های سایر خبرگان را نیز در نظر گرفته و پس از بحث در مورد تفاوت‌ها، نهایتاً ارزیابی‌های بازنگری شده خود را ارایه کنند. نتایج این روش بطرز شگفت‌انگیزی در پیش بینی ظهور فناوری‌های دهه‌های پسین، دقیق بود.

آینده پژوهی در مقام یک فعالیت عمومی از دهه شصت آغاز شد. برتراند دوژوئنل Bertrand de Jouvenel نخستین پژوهش نظری در مورد آینده را بنام «هنر گمان» نوشت. او در این زمینه با اشاره به این که «هیچ واقعیتی در مورد آینده وجود ندارد»، نتیجه گرفت که یافتن مدارک و استنتاجات برای آینده، نیازمند روش‌هایی غیر متداول می‌باشد.

هوشیاری نسبت به زمینه‌های آینده پژوهی از همین زمان آغاز شد. هاریسون براون Harrison Brown در کتاب خود بنام «چالش پیش روی آینده بشر» در سال ۱۹۵۴ بسیاری از مسائل بوم‌شناسی ecological و مسائل مربوط به توسعه را که انسان در حال حاضر با آن روبروست، پیش بینی کرد. راشل کارسون Rachel Carson با نوشتن کتاب «بهار خاموش» Silent Spring که در سال ۱۹۶۲ منتشر شد، با تصویرکردن دنیایی بدون سینه سرخ (نوعی پرنده)، آغازگرجنبش زیست‌محیطی بود. واکاوی مسائل مربوط به آینده در کتاب «بمب جمعیت» اثر پاول ارلیشPaul Ehrlich و نیز کتاب محدودیت‌های رشدLimits to Growth به نقطه اوج می‌رسد. انتشار این آثارو پیش بینی فروپاشی جامعه صنعتی دنیای آن زمان را دچار شوک روحی نمود. بعدها، رویدادهایی نظیر ترور برادران کندی و مارتین لوتر کینگ، جنگ ویتنام، بحران نفتی و رسوایی واتر گیت نشان داد که آینده پژوهان در پیش بینی این موضوع درست عمل کرده‌اند.

آینده پژوهان مثبت‌اندیش نیز در دهه ۶۰ بسختی مشغول بودند. دانیل بل Daniel Bell جامعه‌شناس برای نخستین بار اصطلاح «جامعه فرا صنعتی» را در کتابی به همین نام بکار برد. بل سرآغاز تعداد زیادی از آینده پژوهان نظیر مارشال مک لوان Marshall Mcluan، آلوین تافلرAlvin Toffler و جان نیسبیت John Naisbitt بود که آینده مورد پیش بینی آنها گرچه کمی دیر محقق شد ولی دنیا دیدارگر تحولات بنیادین در زمینه ارتباطات و کسب و کار از طریق ظهور رایانه‌های شخصی در دهه ۸۰ و ظهور اینترنت در دهه ۹۰ بود. آینده و آن هم از نوع دیجیتال وارد شده بود.

باز این دهه ۶۰ بود که در آن آینده پژوهی به عنوان یکی از رشته‌های نوین دانش پایه ریزی شد. نخستین دوره آموزشی آینده پژوهی در سال ۱۹۶۳ توسط جیم دیتورJim Dator در بنیاد پلی تکنیک ویرجینیا تدریس شد. کوتاه مدتی پس از آن وندل بل Wendell Bell سری دوره‌های آموزشی خود در دانشگاه ییل Yale را آغاز نمود. پس از انتقال دیتور Dator به گروه علوم سیاسی دانشگاه هاوایی، وی دوره‌های آینده پژوهی متمرکزی در آن دانشگاه برای دانشجویان دوره‌های فوق لیسانس و دکترا ایجاد نمود. در سال ۱۹۷۴ نخستین دوره تخصصی فوق لیسانس برای آینده پژوهی در دانشگاه هوستون توسط جیب فاولز Jib Fowles و کریس دید Chris Dede برپا شد. بعدها مشابه این دوره در دانشگاه‌های ماساچوست، آکرون، مینه سوتا، یو اس سی و دانشگاه ایالتی پورتلند نیز دایر شد. (شوربختانه هم اکنون بجز دانشگاه‌های هاوایی و هوستون بقیه دوره‌ها تعطیل شده‌اند)

دو سازمان پراعتبار آینده پژوهی جهان یعنی World Futures Society)WFS)یا انجمن آینده دنیا و همچنین World Futures Studies Federation)WFSF)یا فدراسیون جهانی آینده پژوهی، در همین دوران به ترتیب در سالهای ۱۹۶۷ در آمریکا و ۱۹۷۳ در پاریس تأسیس شدند. WFS افزون بر عضو گیری بیش از ۴۰۰۰۰ نفر تا کنون، تنها در آغاز دهه ۸۰ متجاوز از ۵۰۰۰ نفر را در همایشهای گوناگون آینده پژوهی حاضر کرده و نیز موفق به انتشار مجله نامدار «آینده پژوه» Futurist گردید. از طرف دیگر WFSF که نسبت به WFS سازمان جهانی تری محسوب می‌شود، آینده پژوهان سرتاسر گیتی را در یک انجمن حرفه‌ای گرد هم آورده‌است. همچنین در دهه ۸۰ انتشارات السویرElsevier مجله معروف «آینده هاً را بنا گذاشت که هم اکنون معتبرترین نشریه آموزشی و فکری در زمینه آینده پژوهی محسوب می‌شود. بعدها در آغاز دهه ۹۰، فصلنامهٔ معتبر» تحقیق در مورد آینده هاً توسط WFS ونشریه «آینده نگاری» توسط انتشارات کمفورد Camford Publishing به نشریات مربوط به آینده پژوهی اضافه شدند.

در حال حاضر آینده پژوهی از پهنه گسترده‌تری نسبت به دوران طلایی ۱۹۶۰ و اوایل ۱۹۷۰ برخوردار است. دنیای امروز نسبت به آن سالها آمادگی و صراحت بیشتری برای در نظر گرفتن آینده دارد. بر خلاف آن دوران، آینده پژوهی تنها به شمار اندکی از نویسندگان و استادان محدود نمی‌شود بلکه دنیای کسب و کار، دولتمردان و فرهیختگان همگی در حال بیداری و درک این واقعیت هستند که برای اینکه آینده موفقی داشته باشیم باید بر روی آن تمرکز کنیم. بدین ترتیب است که برنامه‌ریزی راهبردی بر مبنای چشم‌اندازها و متکی بر سناریوها، امکانپذیر خواهد بود.

با این وجود، برنامه‌های آموزشی و تحصیلی در زمینه آینده پژوهی در طول سالها بجای اینکه گسترده‌تر شوند، کمتر شده‌اند. به جای آن دوره‌هایی همچون هوش رقابتی Competitive Intelligence و مدیریت راهبردی Strategic Management، بدور از وابستگی‌های نظری و ایدئولوژیک آینده پژوهی ازبسیاری از ابزارهای آن بهره‌گیری می‌کنند. در پایان، خاطر نشان می‌شود که آینده پژوهی احتمالاً سرنوشتی نظیر سایرعلوم اجتماعی خواهد داشت بدین معنی که کارکرد این علوم ضمن انگیزش علاقه اجتماع به موضوعی پراهمیت و بهره‌گیری از ابزارتکوین شده مناسب برای آن موضوع، تقریباً کاملاً آکادمیک بوده ولی از نظر کاربردی دنبال کردن این دانش به ویژه توسط کسب و کارها و بنگاه‌های دولتی، انجام می‌شود.

دانلود

فایدهٔ آینده‌پژوهی

اندیشیدن دربارهٔ آینده برای کارها و اقدامات کنونی انسان امری ضروری است. واکنش بدون اندیشیدن به آینده امکان‌پذیر است، اما کنش امکان‌پذیر نیست، چرا که عمل نیاز به پیش‌بینی دارد. بدین ترتیب، تصویرهای آینده (آرمان‌ها، اهداف، مقاصد، امیدها، نگرانی‌ها و آرزوها) پیشران‌های اقدامات فعلی ما هستند؛ بنابراین آینده امری است که مردم می‌توانند آن را با اقدامات هدفمند خود طراحی کرده و شکل دهند. مردم برای آنکه خردمندانه عمل کنند، بایستی نسبت به پیامدهای اقدامات خود و دیگران آگاهی و شناخت کافی داشته باشند. همچنین واکنش‌های دیگران و نیروهایی را که خارج از کنترل آن‌هاست بررسی کنند. این پیامدها تنها در آینده خود را نشان می‌دهد. بدین ترتیب، افراد نه تنها می‌کوشند امور در حال رخ دادن را بفهمند، بلکه می‌کوشند اموری را که شاید رخ دهد یا بالقوه امکان رخ دادن دارد و یا در شرایط خاصی در آینده اتفاق خواهد افتاد، نیز بشناسند. افراد با بهره بردن از این شناخت حدسی موقعیت کنونی خود را تشخیص داده، کارهایشان را دنبال کرده، از بستر زمان و فضای مادی و اجتماعی می‌گذرند.

آینده‌پژوهی فردی

آینده پژوهی فردی به (به انگلیسی: Personal Futures Studies) برگرفته از واژهٔ آینده‌پژوهی است که بیانگر به‌کارگیری روش‌های آینده پژوهی در زندگی افراد می‌باشد. در واقع، آینده‌پژوهی فردی تلاش نظام‌مند فرد برای شناخت خود و شکل بخشیدن به آیندهٔ خود می‌باشد. آینده پژوهان، کسب و کارها و دولت‌ها در سراسر دنیا، از روش‌هایی استفاده می‌کنند که به آنها فرصت درک، اکتشاف و برنامه‌ریزی برای آینده را می‌دهد. از آن مهمتر، می‌دانند که چگونه بر آینده تأثیر گذاشته و آن را تغییر دهند. حال در آینده پژوهی فردی، این روش‌ها در سطح فردی، خانواده و کسب و کارهای کوچک به کار برده می‌شوند. در حقیقت، سیستم آینده پژوهی، راهنمایی است که کمک می‌کند فرد نگاهی سیستماتیک به آینده‌اش داشته باشید. این سیستم گام‌های ساده و کوتاهی دارد که به خلق آیندهٔ دلخواه منتهی می‌شود. دنیای اطراف تا اندازه‌ای برای زندگی ما تصمیم می‌گیرد. با این حال، اگر فردی برای زندگی خود برنامه‌ای داشته باشد، زمانی که تصمیمات روزمره را می‌گیرد، هرچقدر هم که کوچک باشند، در جهت برنامه و آینده‌ای که برای خود می‌خواهد، پیش خواهد رفت. در فرایند آینده پژوهی فردی روش‌ها و تکنیک‌های مشابهی بکار می‌روند که آینده پژوهان به طور موفقیت آمیز برای سازمان‌های بزرگ در دهه‌های گذشته به کار برده‌اند؛ که برای تناسب برقرار کردن با زندگی یک فرد یا یک خانواده مقیاس شان کاهش یافته است. مراحل آن به صورت زیر است: گام۱: شناخت فردی گام۲: ساخت سناریوهایی بر اساس شناخت فردی گام۳: برنامه‌ریزی استراتژیک بر اساس این سناریوها

در جهان اولین بار ورن ویلرایت (Verne Wheelwright) (دکتری آینده پژوهی دانشگاه لیدز انگلستان) پایه‌گذار آینده پژوهی فردی بوده است. اطمینان داشت که روش‌های آینده پژوهی، نه تنها اثر بخش اند، بلکه باور داشت مقیاس پذیر نیز هستند، یعنی که این روش‌ها به همان اندازه که در طول دهه‌ها برای سازمان‌های بزرگ سراسر دنیا ارزشمند بوده‌اند، برای افراد و سازمان‌های کوچک نیز ارزشمند اند. برای اثبات این مقیاس پذیری، در دوره دکتری دانشگاه متروپولیتن لیدز ثبت نام کرد. پایان نامهٔ وی در آینده‌های فردی ارائه شده است: آینده نگاری و آینده پژوهی برای افراد، به وضوح مقیاس پذیری و مفاهیم و روش‌هایی که توسط آینده پژوهان حرفه‌ای سراسر دنیا به کار رفته‌اند را نشان می‌دهد. کارگاه‌های آموزشی و کنفرانس‌های تکمیلی او، ارزش کاربردی و قابلیت استفاده از روش‌های آینده پژوهی فردی برای افراد را نشان دادند. کتاب کار آینده‌های فردی ویل رایت، به عنوان کتاب درسی در دانشکده‌ها و دانشگاه‌ها اتخاذ شده است و هزاران نسخه به زبان‌های گوناگون توزیع شده‌اند. در ایران هم سعید رضایی (دکتری آینده پژوهی دانشگاه تهران) مدل بومی و روش‌های آینده پژوهی فردی را توسعه داده‌اند.

اهمیت آینده‌پژوهی

سرعت تغییرات آنچنان سرسام‌آور است که دیگر نمی‌توان با روش‌های سنتی با آنها کنار آمد. «اگر با تغییرات همگام نشوید، زیر چرخ عظیم تغییر خرد خواهید شد». امّا آیا امکانی برای آگاهی یافتن از آینده برای ما وجود دارد؟ قطعاً در مورد آینده هیچ چیز یقینی وجود ندارد و این از اصول آغازین آینده‌شناسی است. اما اصل دیگری هم وجود دارد که: انسان می‌تواند در سرنوشت آینده تأثیرگذار باشد. در این میانه دانشی زاده می‌شود که کوشش می‌کند با پیش‌بینی عوامل اثرگذار در تغییرات آینده به صورتی دوگانه، هم مهار تغییرات را در دست گیرد و هم جامعه را برای این تغییرات آماده کند. آینده پژوهی فراتر از پیش‌بینی است و ادعای پیش‌گویی هم ندارد. آینده‌پژوهی هنر شکل دادن به آینده‌است، به آن شکل که آینده را می‌خواهیم. کسانی که این دانش را در دست دارند هم‌اکنون هم به آینده جهان به دلخواه خواستهٔ خود، شکل می‌دهند. می‌توان کشورها و جوامعی را دید که نتوانستند خود را با تحوّلات سازگار کنند و از این جهت از هم فروپاشیدند. آنها ذات تغییر را درست نشناختند. آینده‌شناسی از این منظر دانش شناخت تغییرات است. شناخت آینده از حیاتی‌ترین علوم مورد نیاز هر انسانی است.

پیش‌فرض‌های آینده‌پژوهی

یکی از پیش فرض‌های آینده‌پژوهی اذعان به وجود گزینه‌های متعدّد آینده‌است:

° آیندهٔ امکانپذیر: هر چیزی اعم از خوب یا بد، محتمل یا بعید، می‌تواند در آینده رخ دهد.

° آینده‌های رخ دادنی یا محتمل: آنچه به احتمال بسیار زیاد در آینده به وقوع خواهد پیوست (مبتنی بر استمرار روندهای کنونی در آینده).

° آینده‌های دلخواه: آنچه بهینه‌ترین و دلخواه‌ترین رویداد آینده به شمار می‌رود.

° هدف: محتمل ساختن آینده‌های دلخواه یا ترجیح داده شده است. بدین منظور باید ازآنچه که می‌خواهیم بیافرینیم تصویری روشن و شفاف در ذهن داشته باشیم (به ویژه از ارزش‌هایی که می‌خواهیم بر جوامع آینده حاکم باشند).

° هدف: توجّه به آینده‌های ممکنی است که علی‌رغم تردید در رخ دادنشان، تحقق برخی از آنها اثر بزرگی بر زندگی مردم می‌گذارد.

رویکردهای آینده‌پژوهی

به حکم عقل سلیم مردم از هم‌اکنون باید بدانند که آینده ممکن است آبستن چه پیشامدهایی باشد؛ کدام پیشامدها احتمال وقوع بیشتری دارند؛ و در میان آن‌ها کدام‌یک از دلخواهینگی بیشتری برخوردار است. بر همین بنیان، سه رویکرد به مطالعهٔ آینده وجود دارد:

° آینده‌پژوهی واکاوانه یا تحلیلی، که گاه آینده‌پژوهی اکتشافی نیز نامیده می‌شود.

° آینده‌پژوهی تصویرپرداز؛ و

° آینده‌پژوهی هنجاری، که گاه آینده‌پژوهی مشارکتی نیز نامیده می‌شود.

برخی روش‌های مورد استفاده در آینده پژوهی

• دیده بانی آینده
• دلفی
• واکاوی روندها
• واکاوی پیشران‌ها
• سناریو پردازی
• چشم‌انداز سازی
• نقشه راه
• پس نگری
• مدل‌سازی
• شبیه‌سازی
• ترکیبی از روش‌های بالا

دیده بانی آینده

• دیده بانی در معنای عام عبارت است از زیر نظر داشتن یک زمینه خاص با هدف شناسایی چالش‌ها و فرصت‌های آتی موجود در آن زمینه.
• دیده بانی افزون بر آینده، برای موضوعاتی که در مجاورت زمانی با پندارشهای (پارادایمهای) کنونی می‌باشند، نیز انجام می‌شود.
• دیده بانی بویژه برای شناسایی اولیه حوزه‌های کلیدی جهت انجام ژرف کاوی بعدی و سناریوسازی یا تهیه نقشه راه برای آن‌ها بسیار رویکرد سودمندی است.

دلفی

• دلفی نوعی مشاوره شامل ۲ گامه (مرحله) است. گامه یکم شامل پخش پرسشنامه با هدف جستارش دیدگاه‌های اولیه از طیف بزرگی از کارشناسان یک حوزهٔ خاص می‌شود. پاسخ‌ها گردآوری و جهت نظرسنجی دوباره برای همه شرکت کنندگان در همه پرسی پس فرستاده می‌شود.
• دیگر پرسشی که از شرکت کنندگان همه پرسی مطرح می‌شود، خودارزیابی آنهااز سطح صلاحیت خودبرای پاسخ به پرسشها است.
• دلفی روش خوبی برای بدست آوردن یک تصویر کلی از چیزهایی است که در یک زمینه خاص از علوم در حال رخ دادن است. ارسال دوباره پرسشنامه‌ها برای شرکت کنندگان نهایتاً باعث می‌شودکه نوعی اجماع نظر در مورد پیش بینی آینده آن حوزه بدست آید.
• لازم به یادآوری است که این روش نیاز به وقت و هزینه زیادی دارد. زیرا ممکن است دفعات رفت و برگشت این پرسش‌نامه‌ها زیاد شود. در عالم کاربرد با دستیابی به درصد خاصی از اجماع و همرایی (consensus)این چرخه را پایان می‌دهند.

روندکاوی

• روندها، الگوهای تغییر در چیزهای پراهمیت از دید مشاهده گر هستند که در طول زمان بوقوع می‌پیوندند.
• دیده بانی روندها: نخستین گام در آینده پژوهی، کشف روندهایی است که هم اکنون در جریان هستند.
• این روش در حقیقت پیش بینی آینده از روی قرائن و شواهد تاریخی است که تغییرات یک داده در گذشته نشان می‌دهد.
• روندکاوی بویژه برای سنجش کارایی سیاستگذاری‌ها و نمایان ساختن مشکلات در حال ایجاد، سودمندمی‌باشد.
• کاستی عمده این روش، ساده انگاری نهفته در آن است. در عمل، پیش بینی آینده به سادگی و با تعقیب روند گذشته یک داده بندرت امکان‌پذیر بوده‌است. این روش بیشتر برای نگاهبانب از داده‌هایی با تغییرات آرام همچون «اطلاعات و آمار سرشماری» مناسب است.

بهتر است این روش در مورد بررسی آینده موضوعاتی که نسبت به متغیرهای بیرونی، تغییرات فوری و سریع نشان می‌دهند (نظیر قیمت نفت) صرفاً به‌عنوان یک بررسی مقدماتی بکار گرفته شود و از روش‌های دیگر آینده پژوهی به‌عنوان روش اصلی استفاده شود. یک دوره بحران (که طی آن تعداد گزینه‌های واکنش محدودتر خواهد بود) می‌تواند یک مرحله از روندهای تغییر باشد. با توجه به این موضوع، شناسایی هرچه زودتر یک روند میزان انعطاف‌پذیری سازمان در تعامل با مراحل مختلف روند تغییر را افزایش می‌دهد.

روشهای عمده شناسایی روندها:

• • شناسایی رویدادهایی که علی‌رغم ااحتمال ناچیز وقوع، اثر بسیار شدیدی باقی می‌گذارند WildCards
  • رصد منابع اطلاعاتی Scanning
  • شناسایی پیشران‌ها Driving Forces

تجزیه و تحلیل پیش رانها

• برای شناسایی پیشران‌هایی که روندهای آتی را شکل می‌دهند، از این روش بهره‌گیری می‌شود. بااین روش بویژه می‌توان تعامل بین پیشران‌ها را مورد بررسی دقیق قرار داده و بدین طریق پیشران‌هایی اصلی که شکل دهنده آینده هستند، را تشخیص داد.
• از این روش می‌توان به‌عنوان مبنایی برای تدوین سناریوها، نقشه راه یا چشم‌انداز استفاده کرد.
• برای سنجش کارایی سیاست‌های اتخاذ شده و نیز برای پیش آگهی از مشکلات در حال ایجاد، روش خوبی است.

از چالش‌های پیش روی استفاده از این روش، کمی کردن ارتباط بین پیشران‌های مختلف می‌باشد.

سناریوپردازی

• سناریوها تصاویری از آینده‌های محتمل هستند. این تصاویر دروناً به هم وابسته هستند.
• سناریوها، از اطلاعات مربوط به احتمالات و روندهای متنوع (و بعضاً واگرا)، تصاویری باورپذیر و دروناً سازگار از آینده ایجاد می‌کنند.
• هدف از بکارگیری سناریوها، ایجاد فضایی از ممکنات است که در آن کارایی سیاست‌های اتخاذ شده در برابر چالش‌های موجود آینده در بوته آزمایش قرار می‌گیرند. سناریوها همچنین کمک می‌کنند که هم چالش‌ها و هم فرصت‌های بالقوه ولی غیرمنتظره شناسایی شوند.
• سناریوها باکشف سیستماتیک چالشها و فرصتهای پیش رو، در خدمت تدوین استراتژی‌ها قرارمی گیرند.
• سناریوها تنها حدسیات درمورد آینده نیستند. سناریو پردازی کمک می‌کند تا بیندیشیم چگونه در شرایط محیطی متفاوت آینده، پیروزمندانه به هدایت امور بپردازیم.
• تدوین مجموعه‌ای از چندین سناریوی متمایز و مقید کردن «عدم قطعیت لایتناهی» به یک حدومرز، برنامه‌ریزی سیستماتیک برای انجام اقدام‌های لازم در سازمان را ممکن می‌کند. معمولاً ۳ یا ۴ سناریو برای هرآینده پژوهی تهیه می‌شود.

چشم اندازسازی

• چشم اندازسازی، تجسم و ایجاد تصویری غنی والبته نه چندان دقیق از آینده‌است.
• چشم‌انداز بر خلاف سناریو که رد پا از اکنون به آینده مشهود است، بیشتر شبیه پرش به آینده‌است و لزوماً نمی‌توان نحوه تدوین چشم‌انداز را دید. به همین دلیل اخذ تأیید ذینفعان (Stakeholders) برای شروع کار صرفاً بر اساس چشم‌انداز، کاری مشکل است.
• برای مثمر ثمر بودن، چشم‌انداز باید مقرون به واقعیات و به دور از خیال پردازی باشد.

نقشه راه

• نقشه راه، گام‌هایی را که باید برای نیل به یک هدف برداشت، تعیین می‌کند. طیف وسیعی از انواع نقشه راه وجود دارد.
• به عنوان مثال یک نقشه راه مربوط به تکنولوژی معمولاً شامل ارزیابی از مقولات زیر است:نقشه راه به گمانه زنی درکشف محصولات مختلف ممکن در آینده کمک می‌کند و در عین حال بخش‌های کلیدی از علوم مختلف که برای ایجاد این محصولات لازم است، را نیز مشخص می‌کند.
  • پیشگام‌های اجتماعی
  • پیشگام‌های علوم مختلف
  • تکنولوژی‌ها و کاربردهای آنها
• این روش بویژه برای تعیین فهرست اقدام‌های لازم که باید برای ظهور یک فناوری جدید به انجام رسانده شود، بسیار مفید است.

پس نگری

• پس نگری با تصور آینده مطلوب شروع می‌شود و سپس با تعیین قدم‌های لازم برای افزایش شانس رسیدن به آن آینده ادامه می‌یابد.
• این رویکرد تنها زمانی عملی است که اهداف آینده به روشنی و به دور از هر گونه ابهام تعیین شده با شند. در غیر اینصورت و در جایی که تعدادی اهداف بالقوه متناقض وجود داشته باشند بکارگیری متدولوژی سناریو ارجح است.

مدل سازی

• کاربرد این روش در بررسی آینده یک سیستم و نیز جایی که درکی ازعوامل مؤثر بر تغییرات سیستم در طول زمان، وجود دارد، می‌باشد.
• این روش ابزار ارزشمندی جهت بررسی یک موضوع پیچیده می‌باشد و در آن بررسی‌ها بیشتر بر پایه ادراکات افراد صورت می‌گیرد تا شواهد. درنتیجه استفاده ازاین روش، سنجه ها(Metrics) در اختیار قرار می‌گیرند. این سنجه‌ها کمک می‌کنند تا تأثیر نسبی گزینه‌های مختلف ارزیابی شود ولی در اتکا به سنجه‌های بدست آمده از مدل‌ها، باید محتاط بود و محدودیت‌های آنها را در نظر داشت.
• نکته مهم در این روش این است که برای ساختن و کالیبره کردن مدل‌ها، لازم است داده‌های خوبی در اختیار باشد.

شبیه‌سازی

• در این رویکرد مثل بازیهای کامپیوتری، از متولیان موضوع خواسته می‌شود که خود را به‌عنوان بازیگران یک سناریو فرض کنند و در مورد واکنش‌های خود تصمیم بگیرند. بدین ترتیب این رویکرد روش خوبی برای سیاست گذاران است تا نحوه تأثیر سیاست‌های فعلی خود را بر آینده، و میزان کارایی این سیاست‌ها را در دراز مدت، شبیه‌سازی کنند.
• شبیه‌سازی حتی می‌تواند در یک مدل کامپیوتری شکل گیرد. با کار کردن با این مدل کامپیوتری، امکان مشاهده تأثیرات تصمیمات بر مجموعه‌ای پیچیده فراهم می‌شود.
• شبیه‌سازی، روش خوبی برای مفاهمه با طیف وسیعی از مخاطبان دربارهٔ ماهیت پیچیده تصمیمات و سیاست‌ها و ایجاد تصویر گسترده‌ای از تأثیراجرای این سیاست‌ها، می‌باشد.
• تصویر موجود در این اسلاید، صفحه نمایش یک شبیه‌ساز سیلاب را نشان می‌دهد. این مدل به کاربران اجازه می‌دهد تأثیرات دراز مدت تصمیمات سرمایه‌گذاری را بر روی ریسک سیل مشاهده کنند.

ترکیب روش‌های مختلف آینده پژوهی

بهترین کار، بهره‌گیری از تعداد متنوعی از رویکردهای آینده پژوهی در یک پروژه‌است. دیاگرام موجود در این اسلاید، مثالی از چگونگی بکار گیری و ارتباط رویکردهای مختلف آینده پژوهی را با یکدیگر و ترتیب طبیعی استفاده از این تکنیک‌ها را نشان می‌دهد.

یک مثال ساده برای معرفی رویکردهای مختلف آینده پژوهی

تصور کنید در جایگاه مسئول ناوبری کشتی قرار دارید. هنگامی که مشغول دیده بانی افق مقابل هستید (رصد محیطی)، دو چیز نظر شما را به خود جلب می‌کند. «یک کوه یخ» و «یک کشتی تدارکاتی» که باید به آن بپیوندید. شما سرعت‌ها و جهت‌های محتمل کوه یخ و نیز کشتی تدارکاتی را بررسی می‌کنید (تجزیه و تحلیل روندها) و اطلاعات حاصله را وارد رایانه کشتی می‌کنید (مدل سازی). سپس مسیر حرکت را چنان ترسیم می‌کنید که بجای برخورد با کوه یخ به کشتی تدارکاتی بپیوندید (نقشه راه). در حین انجام تمام این فعالیت‌ها رؤیای خوردن غذای مطبوع و دیدار با دوستان قدیمی پس از پیوستن به کشتی تدارکاتی را در سر می‌پرورانید (چشم‌انداز سازی). متوجه می‌شوید که سرعت‌ها و جهت‌های کوه یخ و کشتی تدارکاتی ممکن است تغییر کند؛ لذا شروع به بررسی بر روی گزینه‌های ممکن در خصوص این تغییرات می‌کنید تا این اطمینان حاصل شود که بیشترین بخت برای پیوستن به کشتی تدارکاتی وجود داشته باشد (سناریو پردازی). علی‌رغم تمامی این برنامه‌ریزی‌ها، شما می‌دانید که احتمال وقوع حادثه‌ای غیرمنتظره و برخورد با کوه یخ همچنان وجود دارد؛ لذا از خدمه کشتی می‌خواهید که به تمرین تخلیه اضطراری کشتی مبادرت ورزند (Gaming). هنگامی که آنان مشغول به تمرین هستند، شما خود را در موقعیت محتمل‌ترین وضعیت کشتی تدارکاتی فرض کرده و مراحل رسیدن به این وضعیت نهایی را ترسیم می‌کنید. (پس نگری Back casting)

دانلود

از دیدگاه آینده‌پژوهان

• جیمز ایگلوی (آینده‌شناس؛ مدیر شبکه جهانی تجارت):

اگر بخواهیم انسان خوبی باشیم، ناگزیر باید آینده‌پژوه باشیم. از منظر آزادی انسان، تصور آینده‌های گوناگون و سپس انتخاب میان آنها موضوع بسیار حائز اهمیتی است. عکس این مدعا هم درست است. برای اینکه آینده‌پژوه خوبی باشیم، باید بخواهیم که انسان خوبی باشیم، و به عبارت دیگر، نگران رفاه و سعادت دیگران باشیم. در این راستا لازم است بصیرت افراد نسبت به آینده به دانشی فراتر از اینکه «آینده چه هست؟» و حتی فراتر از اینکه «چه می‌تواند باشد؟» مجهز شود. جان کلام، این بصیرت باید به احساسی از اینکه «آینده چه باید باشد؟» مسلح گردد.

• ریچارد. ای. اسلاتر (بنیان‌گذار مرکز مطالعات آینده استرالیا):

در قرن بیست و یکم بایستی تفکر آینده‌نگرانه رواج یافته و مورد پذیرش همگانی قرار گیرد؛ درست همان‌طور که تفکر دربارهٔ گذشته و حال چنین شده‌است. در غیر این‌صورت مطمئناً راه دشواری را در پیش رو خواهیم داشت.

 

دانلود

تحلیل آثار متقاطع متوازن، روشی برای تحلیل شبکه­های اثرگذاری است. این روش از بینش کیفی درباره روابط بین عوامل یک شبکه اثرگذاری استفاده می­کند تا به تصویری سازگار درباره رفتار شبکه دست یابد. تحلیل سناریویی، یکی از کاربردهای معمول CIB است. توسعه سناریوها نیز به ارزیابی مسایل اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فناوری نیاز دارد. روش آثار متقاطع متوازن مبتنی بر موارد زیر است:

• تحلیلی کیفی و میان­رشته­ای
• رویکرد خبرگی برای گردآوری، سازماندهی و داوری درباره سرفصل­­ها
• الگوریتمی برای ارزیابی اطلاعات گردآوری شده برای تحلیل کیفی

ساختار پایه تحلیل CIB با برداشتن گامهای زیر شکل می­گیرد:

تشکیل یک پانل تخصصی که طیف کاملی از دانش لازم برای درک سرفصلهای مربوطه را شامل می­شود.

• پانل تخصصی فهرستی از مهمترین عوامل (توصیف کنندگان) سیستم را تهیه کرده و اطلاعات موجود درباره آینده انتظاری آنها را فراهم می­سازد.
• پانل تخصصی در یک یا چند کارگاه به بحث درباره وابستگی متقابل بین عوامل توصیفی می­پردازد. پانل با اتکا به یک داوری کیفی (مثلا اثر شدیدا تقویت کننده یا اثر شدیدا تضعیف کننده) درباره آثار متقابل بین عوامل داوری می­کند. مجموعه کل داوریها یک شبکه اثرگذاری را تشکیل می­دهد.
• پیکربندی سازگاری از شبکه اثرگذاری (سناریوهای سازگار) از طریق الگوریتم CIB محاسبه می­شود. این پیکربندیها توازن سیستمی آثار شبکه از جمله آثار مستقیم و حالتهای معقول آتی را منعکس می­سازند.
• پانل تخصصی درباره نتایج ارزیابی بحث کرده و توصیه­های برای تحلیل ارایه می­دهد.

شناسایی مجموعه عوامل (توصیف کنندگان) که از نظر هدف تحلیلی، سیستم را توصیف می­کنند. نقطه شروع تحلیل CIB است. روابط بین توصیف کنندگان در قالب یک شبکه (fig 1) تحلیل می­شود. می­توان بخشی از اجزا یا کل اجزای این شبکه را به یکدیگر متصل کرد. ممکن است روابط اثرگذاری به صورت یکطرفه یا دوطرفه باشد. هر پیکان از طرف توصیف کننده به سمت توصیف شونده، اثرگذاری روی توصیف شونده توسط توصیف کننده را به تصویر می­کشد. برای نمونه در fig 1، هر تغییری در حالت D1 در صورت ثبات دیگر شرایط به تغییر حالت D3 منجر خواهد گشت. سیستم به مثابه یک کل به پیکربندی گرایش دارد که در آن شبکه آثار به روشی سازگار، متوازن شود.

ایجاد یک ماتریس CIB با کمک یک مثال توضیح داده می­شود. این مثال درباره کشوری خیالی به نام یکجاآباد است که شش عامل به هم وابسته در شاخه­های اقتصادی، سیاسی و اجتماعی برای توصیف آن به کار می­رود. ابتدا باید مهمترین عوامل سیستم (توصیف کنندگان) را فهرست کرد:

1. دولت
2. سیاست خارجی
3. اقتصاد
4. توزیع ثروت
5. انسجام اجتماعی
6. ارزشهای اجتماعی

البته می­توان برای یک سیستم تا ۲۰ عامل را در نظر گرفت.

سپس مجموعه­ای از مولفه­های کیفی بدیل که حالتهای ممکن توصیف کنندگان را نشان می­دهند تعریف می­شود: متغیرهای توصیفی. تعداد این متغیرها بسته به توصیف کننده تفاوت خواهد داشت. در رابطه با یکجاآباد میتوان حالتهای زیر را در نظر گرفت:

1. دولت:
   1. حزب نظامی
   2. حزب رونق
   3. حزب اجتماعی
2. سیاست خارجی
   1. همکاری
   2. رقابت
   3. تضاد
3. اقتصاد
   1. انقباضی
   2. رکودی
   3. پویا
4. توضیح ثروت
   1. متوازن
   2. شدیدا نابرابر
5. انسجام اجتماعی
   1. آرامش اجتماعی
   2. تنش
   3. شورش
6. ارزشهای اجتماعی
   1. شایسته سالاری
   2. اشتراک منافع
   3. خانواده

 

اکنون باید بر اساس ادبیات موضوع، مصاحبه با خبرگان یا تحقیقات مناسب درباره اثر متغیر xi از توصیفگر X روی متغیر yi از توصیفگر Y داوری کرد. در این داوری فقط اثر مستقیم لحاظ می­شود. آثار غیرمستقیم توسط نرم افزار ایجاد می­شود. برای داوری از مقیاس کیفی زیر استفاده می­شود:

• اثر شدیدا محدود کننده = ۳-
• اثر محدودکننده متوسط = ۲-
• اثر محدودکننده ضعیف = ۱-
• نبود اثرگذاری = o
• اثر تقویت کننده ضعیف = ۱
• اثر تقویت کننده متوسط = ۲
• اثر تقویت کننده شدید = ۳

در یکجاآباد ممکن است که شورش بسیاری از شهروندان را برانگیزد تا به مرجع اجتماعی نزدیکتر یعنی خانواده گرایش پیدا کنند. از این روی ۳+ برای اثر انسجام اجتماعی: آشوب یا شورش (riots) روی ارزشهای اجتماعی: خانواده (family) در نظر گرفته می­شود. ادامه این رویه باعث ایجاد ماتریس CIB خواهد شد (fig 2).

در مرحله بعدی لازم است تا ناسازگاری بین سناریوها شناسایی شود. روابط fig 2 شبکه­ای از روابط اثرگذاری در ماتریس آثار متقابل را نشان می­دهد. آنها شامل فضای سناریوهای معقول برای حالت سیستم هستند چون هر سناریوی انتخابی شامل تناقضهایی در رابطه با قواعد شبکه خواهد بود. میتوان با محاسبه توازن آثار یک سناریو، تناقضها را آشکار ساخت. در fig 3، این کار با سناریوی آزمایشی [A2 B1 C3 D1 E1 F1] صورت گرفته است. حالتهای سناریوی آزمایشی به شرح زیر هستند:

A2- دولت: حزب رونق

B1- سیاست خارجی: همکاری

C3- اقتصاد: پویا

D1- توزیع ثروت: متوازن

E1- انسجام اجتماعی: آرامش اجتماعی

F1- ارزشهای اجتماعی: شایسته سالاری

 

جمع زدن ردیفهای برجسته شده در FIG 3 اثرگذاری روی توصیف کنندگان را به طور خلاصه نشان می­دهد. نمرات توازن آثار که با سناریوی مفروض متناظرند در ردیف فرضهای سناریو علامت زده می­شوند. در ۵ مورد (دولت، سیاست خارجی، اقتصاد، انسجام اجتماعی، ارزشهای اجتماعی) پیکانهای ردیف فرضهای سناریو، حداکثر نمره توازن اثر توصیف کننده (نگاه کنید به پیکانهای ردیف Maximum) را نشان می­دهد. مثلا توصیف کننده C. اقتصاد را در نظر بگیرید؛

فرض شده که اقتصاد پویاست و با فرضهای هدایت دولت توسط حزب رونق، سیاست خارجی همکاری با همسایگان یکجاآباد، آرامش اجتماعی و گرایش به شایسته سالاری انطباق دارد. در توازنهای یک توصیف کننده (D. توزیع ثروت) پیکانهای بالایی به حداکثر نمره اثرگذاری اشاره ندارد و یک ناسازگاری در سناریوی فرضی را نشان ­می­دهد. فرض شده که توزیع ثروت متوازن است اما سیاست در اختیار حزب زونق قرار دارد، رشد پویای اقتصاد و ارزشهای شایسته سالارانه جامعه باعث افزایش شکاف درآمدی می­شوند. یعنی توصیف کننده D با قواعد کدگذاری شده در ماتریس آثار متقاطع تضاد دارد.

برای پرهیز از چنین تناقضات و تضادهایی باید فرضهای سناریو از نقش دوگانه هر کدام از توصیفگرها برای اثرگذاری روی منبع و هدف، پیکربندی خوبی ارایه دهد. یعنی سازگاری درونی یک سناریو نیازمند انتخاب متغیرهای توصیفگر به روشی است که تضمین می­کند که هیچ متغیر دیگری از یک توصیفگر یکسان از جانب آثار ترکیبی دیگر توصیفگرها به این متغیر توصیفگر قویا ترجیح داده نمی­شود (اصل سازگاری). در fig 3، این اصل نقض شده و سناریو سازگار نیست. علاوه بر این باید توجه کرد که تغییر توصیفگر ناسازگار توزیع ثروت موجب سازگاری سناریو نمی­شود. توصیفگر D با آثاری که روی آن اثر می­گذارند متناظر خواهد بود. اما با تغییر این توصیفگر در جاهای دیگر ناسازگاری روی می­دهد.

در مثال یکجاآباد تعداد ۳*۳*۳*۲*۳*۳=۴۸۶ سناریوی محتمل وجود دارد. کنترل تمام سناریوها به روش fig 3 آشکار می­سازد که تنها ده سناریوی دارای سازگاری درونی هستند. سناریوهای سازگار عبارتند از:

سناریوهای سازگار، تنوع گسترده­ای از تحولات احتمالی یکجاآباد را نشان می­دهند. میتوان برای نمونه به سناریوی ۳ و ۱۰ نگاه کرد.

 

سناریوی ۳: رونق اجتماعی

A2- دولت: حزب رونق

B1- سیاست خارجی: همکاری

C3- اقتصاد

D2- توزیع ثروت: نابرابریهای شدید

E2: انسجام اجتماعی: تنش

F1- ارزشهای اجتماعی: شایسته سالاری.

 

سناریوی۱۰: بحران اجتماعی

A1- دولت: حزب جنگ طلب

B3- سیاست خارجی: تضاد

C1- اقتصاد: انقباضی

D2- توزیع ثروت: تضادهای شدید

E3- انسجام اجتماعی: شورش

F3- ارزشهای اجتماعی: خانواده.

 

هر دو سناریو مرکب از فرضهای سازگاری هستند اما دو تصویر متفاوت از یکجاآباد را نشان می­دهند. سازگاری سناریوی شماره ۱۰ در FIG 4 نشان داده شده است. تمامی پیکانهای ردیف فرضهای سناریو به متغیرهای دارای بیشترین نمره در توازن آثار اشاره دارند و با پیکانهای ردیف MAXIMUM منطبق هستند. بنابراین ارزش هر یک از توصیفگرها مجموع تمامی آثاری را منعکس می­کند که ناشی از توصیفگرهای دیگر است. نرم افزار ScenarioWizard کمک می­کند تا از محاسبات دستی طولانی اجتناب شود. آینده پژوهی و تحلیل آثار متقاطع با استفاده از نرم افزار ScenarioWizard با طی مراحل زیر انجام می­پذیرد:

• ایجاد یا برگیری توصیفگرها (عناصر سیستم) و متغیرهای کیفی آنها، ساختار تحلیل.
• ورود داده­های آثار متقاطع در این ساختار یا بارگیری فایل داده­ها. ساختار تحلیل و داده­های آثار متقاطع، ماتریس آثار متقاطع را شکل می­دهند (cim).
• ارزیابی ماتریس آثار متقاطع با محاسب مجموعه جوابها (سناریوهای سازگار، وزنها و …).
• انجام ارزیابیهای بیشتر در صورت نیاز (آمارها، تحلیل آثار و تحلیل گذار).
• ذخیره داده­ها و نتایج.

 

گام اول: ساختار تحلیل

برای برداشتن نخستین گام از تحلیل لازم است تا توصیفگرها و متغیرهای آنها تعریف شود (ساختار تحلیل). فایل نمونه Somewhereland_en.scw در هنگام نصب نرم افزار در پوشه آن قرار می­گیرد تا برای آشنایی بیشتر استفاده شود. میتوان این پروژه را از منوی file-load یا دکمه open باز کرد. پس از بارگیری فایل، ساختار تحلیل با کلیک کردن روی منوی Edit – Descriptor-Value-List قابل نمایش است. هنگام فشار دادن دکمه بالا سوال پرسیده می­شود که آیا قرار است فایل موجود دوباره ویرایش (co-edit) شود یا اینکه فایل جدیدی ایجاد شود. در صورت کلیک روی گزینه yes فایل مربوط به یکجاآباد باز می­شود.

پس از تکمیل ساختار تحلیل با استفاده از دکمه insert در شکل بالا در ردیفها و ورود متغیرهای توصیفگرها، لازم است تا داده­های آثار متقابل وارد شود. برای اینکار از منوی Edit روی cim editor از نوار ابزار کلیک کنید. در این هنگام نمودار زیر ظاهر می­شود که میتوان با دوبار کلیک در سلولهای آن، نمرات آثار متقابل را ویرایش کرد:

در نمودار بالا، هر ردیف اثر متقاطع هر یک از متغیرهای توصیفگر سطری روی متغیرهای توصیفگر ستونی را نشان می­دهد. مثلا حزب جنگ طلب در زیرمجموعه دولت (A1) موجب می­شود تا همکاری در سیاست خارجی (B1 در ستون) به طور متوسط تضعیف شود (نمره ۲-). اکنون میتوان سناریوهای سازگار را محاسبه و شناسایی کرد. برای اینکار باید از منوی Analyze استفاده کرد. نتایج به شرح نمودار زیر نشان داده می­شود:

این نمودار نتیجه ارزیابی ۱۰ سناریو را نشان می­دهد. برای گزارش مفصل از سازگاری هر سناریو باید در نوار پایینی نمودار بالا، در کادری که سه عدد صفر را نشان می­دهد، شماره سناریو را نوشته و روی دکمه RP کلیک کرد تا گزارش تفصیلی سازگاری سناریو را نمایش دهد. ساختار کلی این گزارش به شکل زیر است:

به این ترتیب میتوان با شناسایی سناریوهای سازگار به آینده پژوهی بر اساس محتملترین سناریوها نیز اقدام کرد. لازم است تا در هر بار استفاده از نرم افزار تغییرات ذخیره شود تا داده­ها حفظ شوند. نرم افزار سناریو ویزارد از سایت زیر قابل دانلود است:

Maps

به نام خالق اندیشه و گفتار، سلام

یکی از مهمترین مباحثی که باید در مباحث آموزشی ArcGIS به آن پرداخته شود، بحث اهمیت Geodatabase است

…با هم شروع می کنیم…

در آموزش قبلی گفته شد که داده ها را می توان در نرم افزار ArcCatalog ساخت.

این داده ها به گروه های زیر تقسیم بندی می شوند:

• Geodatabases
• Raster files
• Map documents, globe documents, 3D scene documents, and layer files
• GIS services published using ArcGIS Server
• Standards-based metadata for these GIS information items

یکی از مهمترین این داده ها که کاربردهای فوق العاده ای دارد و بهترین جایگزین برای Shapefile است، ژئودیتابیس Geodatabase نام دارد.

اما Geodatabase چیست؟

واژه ژئودیتابیس که ترکیب دو کلمه Geo به معنی اطلاعات مکانی و دیتابیس به معنی مخزن اطلاعات است شامل گروهی از مجموعه داده های جغرافیایی است که همگی سیستم ذخیره سازی یکسان و مشابه دارند (یعنی تمامی داده هایی که با یکدیگر در ارتباط هستند).

برای مثال، ممکن است داده های مختلف یک منطقه، اعم از لایه های هیدرولوژی، زمین شناسی، ژئومورفولوژی، کاربری اراضی، راههای ارتباطی و مراکز آتش نشانی در یک ژئودیتابیس واحد قرار گیرند.

ژئودیتابیس برای ذخیره سازی مجموعه داده های درون خود از پایگاه داده ها استفاده می کند که این پایگاه داده ها در ساده ترین حالت تک کاربره هستند مانند مایکروسافت اکسس و یا چند کاربره مانند:

Oracle – Microsoft SQL Server – IMB Informix – DB2

در مقایسه با یک Shapefile که فقط می توانست داده های مربوط به یک لایه را در خود ذخیره کند، در ژئودیتابیس محدودیت خاصی درخصوص تعداد لایه های ذخیره شده یا همان FeatureClass ها وجود ندارد. علاوه بر این در یک ژئودیتابیس می توان یک توپولوژی تعریف کرد و این قابلیت در Shapefile موجود نیست.

هنگامی که شما می خواهید از داده های با محدوده مشخص Domain استفاده کنید، یا یک Raster Catalog بسازید، یا یکGeometric Network بسازید و آنالیز شبکه انجام دهید، نیاز به ژئودیتابیس پیدا خواهید کرد.

همچنین یک Geodatabase از کارایی و سرعت بالاتری، مخصوصاً هنگامی که در داده های توصیفی جستجو می کنید، برخوردار است.

به دلیل اینکه Shapefile ازDBF برای ذخیره سازی داده های توصیفی استفاده می کند، نام ستون های آن نمی تواند بیش از ۱۳ کاراکتر یا حرف باشد، اما در یک Geodatabase خبری از این محدودیت ها نیست.

Geodatabase مفهوم چندگانه ای در ArcGIS دارد:

۱- ژئودیتابیس یک ساختار داده بومی ArcGIS است، یا به عبارتی یک فرمت داده اصلی ArcGIS است که برای مدیریت و ویرایش داده ها بکار گرفته می شود. از آنجایی که در ArcGIS انواع داده های مکانی جغرافیایی به کار گرفته می شود، بنابراین این فرمت به گونه ای طراحی شده قابلیت های زیادی را داشته باشد.

۲- در واقع Geodatabase یک جایگاه فیزیکی برای نگهداری اطلاعات مکانی جغرافیایی است، که عمدتاً از یک سیستم مدیریت پایگاه داده dbms یا فایل سیستم استفاده می کند. به گونه ای که می توان با ArcGIS یا هر نوع سیستم مدیریت اطلاعاتی می توان به آن دسترسی داشت مثل: SQL

۳- ژئودیتابیس یک مدل اطلاعاتی جامع برای نمایش و مدیریت اطلاعات مکانی-جغرافیایی دارد.

۴- ژئودیتابیس دارای یک مدل تراکنشی است که برای مدیریت گردش کار داده های GIS بکار گرفته می شود.

۵- منطق نرم افزاری Geodatabase برای کار با انواع فرمت داده ها طراحی شده است. مثل Shapefile، CAD، TIN، Grids، Imagery، GML.

 

ویژگی های Geodatabase

-تعداد فایلهای سیستمی کمتر و در نتیجه حجم و اشتباه کمتر

-ذخیره چندین نوع عارضه در یک Geodatabase

-ارتباط راحت تر با سایر نرم افزارها

-عدم محدودیت در حجم

-شاخص گذاری مکانی (Spatial Index)

-تراکنش های طولانی (Long Transaction)

-نسخه گذاری (Versioning)

-قابلیت تعریف سطوح دسترسی (Domain)

-قابلیت تعریف زیرنوع (Subtype)

-قابلیت تعریف روابط توپولوژیگ (Topological Relationships)

-قابلیت تعریف شبکه هندسی (Geometric Network)

 

انواع Geodatabase

• File Geodatabase

همانند تمامی فایلهای ویندوز برای نگهداری داده ها استفاده می شود. در این نوع هر مجموعه داده می توانند همانند یک فایل ذخیره سازی شود که قابلیت نگهداری تا ۱ ترابایت را دارد. (بهتر است این نوع را در پروژه های خودتان نسبت به Personal بکار بگیرید)

• Personal Geodatabase

تمامی مجموعه داده ها در پایگاه داده از نوع Microsoft Access نگهداری می شوند، محدودیت حجم در این نوع ۲ گیگابایت است.

• Enterprise Geodatabase

بعنوان یک ژئودیتابیس چندکاربره استفاده می شود، این نوع محدودیت حجم و کاربر ندارد. این نوع را می توان در پایگاه داده های زیر نگهداری کرد:

Oracle, Microsoft SQL Server, IBM DB2, IBM Informix, or PostgreSQL

در Geodatabase تک کاربره، تنها یک کاربر می تواند پایگاه داده را ویرایش کند، اما در حالت چند کاربره، چندین کاربر می توانند با سطح دسترسی مختلف و مشخص شده به پایگاه داده متصل شده و تغییراتی را در پایگاه داده لحاظ نمایند.

Personal Geodatabase و File Geodatabase

این دو نوع Geodatabase برای تمامی کاربران در سطح ArcGIS Desktop مقدماتی، استاندارد و پیشرفته در دسترس است، که می تواند تمامی مدلهای اطلاعاتی ژئودیتابیس را به صورت کامل پشتیبانی کند: از جمله توپولوژی، رستر کاتالوگ، داده های شبکه، داده های ارتفاعی، و آدرس لوکیتورها.

مورد دوم یعنی File Geodatabase از نسخه ۹٫۲ منتشر شد، که با اهداف زیر همراه بود:

• دسترسی وسیع، آسان با راه حل های مقیاس پذیر برای تمامی کاربران
• ایجاد یک Geodatabase که در تمامی سیستم های عامل قابل اجرا باشد
• قابلیت اجرا و مدیریت داده های بسیار بزرگ
• اجرای عالی و مقیاس پذیر برای داده های سنگین، مثلاً هر مجموعه داده ای که بیش از ۵۰۰ گیگابایت حجم دارد با سرعت زیاد اجرا گردد
• کارایی بالا از نظر اجرا و فضای مورد نیاز، مثلاً File Geodatabase تقریباً یک سوم فضای مورد نیاز برای هر shapefile یا personal geodatabase را نیاز دارد.

مورد اول یعنی Personal Geodatabase از نسخه ۸٫۰ ArcGIS منتشر شد که از ساختار Microsoft Access استفاده کرد. (فایلهای با فرمت و انشعاب mdb).

• این گروه داده های با حجم کمتر از ۲ گیگابایت را پشتیبانی می نماید.
• با این حال بهترین عملکرد را در داده های بین ۲۵۰ تا ۵۰۰ مگابایت دارد.
• این نوع ژئودیتابیس فقط در سیستم عامل ویندوز قابلیت اجرا دارد

 

انواع داده ها در هر Geodatabase

به طور کلی در هر Geodatbase ژئودیتابیس سه نوع داده تهیه وذخیره سازی می شود:

۱- Feature Class

۲- Attribute Table

۳- Raster Dataset

همانطور که در لیست بالا ارائه شد، دومین گروه از داده ها، داده های توصیفی است که در واقع بیانگر ویژگی ها و خصوصیات مرتبط با عوارض مکانی است که در جداول اطلاعات توصیفی قرار می گیرد.

هر جدول اطلاعات توصیفی شامل دو گروه است:

۱- ردیف ها: هر ردیف در جدول اطلاعاتی بیانگر و نشانده یک عارضه است. مثلاً اگر در یک جدول اطلاعاتی شما ۲۰۰ ردیف داشته باشید بیانگر این است که در نقشه موجود ۲۰۰ عارضه وجود دارد. یا اینکه در طبیعت شما نقشه ۲۰۰ عارضه را ترسیم کرده اید.

۲- ستون ها: هر ستون نشاندهنده یک ویژگی از تمامی عوارض است.

ستون ها یا ویژگی های جداول اطلاعات توصیفی به گروه های زیر دسته بندی می شوند:

• Numbers
• Text
• Date
• BLOB (Binary Large Objects): برای نگهداری و مدیریت اطلاعات باینری (دودویی) استفاده می شود، مانند: نمادها یا داده های هندسی CAD
• GUID (Globally Unique Indentifiers)

 

اما Feature class یا کلاس های عارضه بیانگر عوارض معمولی هستند که نمایانگر هندسه و ویزگی مکانی عوارض محسوب می شوند. مثلا عوارض نقطه ای یا خطی یا پلیگونی یا Annotation

عوارض اگر از نوع نقطه ای باشند، دو متغیر اصلی را در اختیار شما قرار می دهند. متغیر X و متغیر Y.

اما برخی از عوارض نقطه ای متغیر سومی را نیز به همراه دارند، متغیر Z. این ویژگی معمولاً بیانگر ارتفاع نقاط است. هر چند می تواند ویژگی های دیگری مثل دما، بارش یا آلودگی هوا را نیز نشان دهد.

اگر عوارضی که ترسیم می کنید از نوع خطی باشند می توانید متغیر سوم m را نیز عوارض اضافه کنید

مقدار m-value یا mvalue یا m value معمولاً برای میان یابی فواصل در طول یک عارضه خطی مانند راه ها، آبراهه ها یا خطوط انتقال نیرو استفاده می شود. شما می توانید به هر گره در یک خط یک مقدار m اضافه کنید. مثلاً محدودیت سرعت، موقعیت یا محل تصادفات، یا دیگر ویژگی ها.

دقت کنید که مقدار m value در feature class یا shapefile برای عوارض خطی در محیط ArcMap یا ArcCatalog ایجاد می شود.

نوع سوم داده هایی که در ژئودیتابیس ساخته می شود: مجموعه داده رستری Raster Dataset است.

مجموعه داده های رستری برای نمایش عوارض مکانی بکار گرفته می شوند. این مجموعه داده عوارض را به صورت مربع های گسسته یا یاخته های چهار ضلعی در یک شبکه قرار می دهد.

منبع:http://girps.ir

1-کدامیک از اجزای اصلی سامانه "جی پی اس"نمی باشد؟

الف:رایانه ب:ماهواره ج:ایستگاه کنترل د:گیرنده

2-دقت گیرنده"جی پی اس"تابع کدامیک از عوامل زیر میباشد؟

الف:توانایی دریافت سیگنال ب:حافظه داخلی ج:رزولوشن صفحه نمایشگر

3-برای تعیین دقیق محل استقرار "جی پی اس" حداقل با چندماهواره ارتباط برقرار میکند؟

الف:دو ب:چهار ج:سه 4-زمینی مربع

4-شکلی به ابعاد1000متر را با "جی پی اس"مساحی نموده ایم خطای اندازه گیری4-تا4+ متراست خطای مساحت زمین چندمترمربع است

الف:4-تا4+ متر مربع ب:1000-تا+1000 مترمربع ج:7984-تا8016+ متر مربع د:هیچکدام

5-تعداد ایستگاههای کنترل زمینی در ایران .......ایستگاه میباشد؟

الف:2 ب:5 ج:3 د:هیچکدام

6-اطلاعاتی که هر ماهواره"جی پی اس"میفرستد شامل کدام یک میباشد؟

الف:شماره ماهواره ب:موقعیت ماهواره ج:زمان ارسال پیام د:هر سه مورد

7-در کدام حالت قرارگیری ماهواره ها نسبت به گیرنده،دستگاه"جی پی اس"حداکثر دقت را دارد؟

الف:درجهت شمال ب:درجهت شمال وجنوب ج:درچهارجهت جغرافیایی

8-اصل اساسی در تعیین موقعیت ماهواره ایی کدام است ؟

الف:اندازه گیری فاصله ماهواره تا گیرنده ب:محاسبه فاصله زمانی ارسال و دریافت سیگنالها

ج:محاسبه موقعیت ماهواره در مدار د:هر سه مورد

9-کدام یک از وظایف دستگاه گیرنده نیست؟

الف:موقعیت محل استقرار را مشخص کند

ب:موقعیت نقطه وارد شده ازنقشه رامحاسبه مبه ان نقطه فردراهدایت کند

ج:حفظ مختصات نقطه برای مراجعه مجدد

د:محاسبه سرعت ماهواره در مدار

10-کدام گیرنده قابلیت نمایش نقشه را ندارد؟

الف:gpsmous ب:hand-held gps ج:hegh-end gps products د:همه موارد

11-دستگاههای"جی پی اس"کدامیک از اطلاعات زیر را ارائه میدهند؟

الف:موقعیت مکانی ب:موقعیت زمانی ج:ارتفاع د:نقشه محلی

12-کدامیک از اجزاء "جی پی اس"نمی باشد؟

الف:بخش ردیابی سیگنال ب:بخش ورود فرمانها و نمایش ج:مانیتور د:پردازشگر

13-کدامیک مفهوم خطای چند مسیری می باشد؟

الف:قطع ارتباط گیرنده ب:خطایcycle slep

ج:دریافت سیگنال از مسیر غیر مستقیم د:تاخیر اتمسفری

14-دریافت سیگنالهای ماهواره و مقایسه انها با مشخصات دقیق ایستگاه مرجع و محاسبه میزان خطاو ارسال ان به گیرنده ها وظیفه کدام دستگاه است؟

الف:ایستگاه مرجع ب:gps تفاضلی ج:dgps د:هر سه مورد

15-میزان خطای افقی و عمودی dgpsباgpsومیزان خطای ساعت ماهواره gpsوdgps.........میباشد؟

الف:متفاوت،برابر ب:متفاوت،متفاوت ج:برابر،متفاوت د:برابر،برابر

16-کدامیک از موارد زیر جزو روش های تولید نقشه ورودی برای GIS می باشد؟

الف- رقومی سازی Digit ب- GPS ج- RS د- همه موارد

17-در ایران بیشتر از کدام Datum استفاده می شود.

الف- NAD 72 ب- WGS84 ج- WGS66 د- European 1950

18-ایران در سیستم UTM در کدام یک از تقسیمات عرضی قرار دارد؟

الف- تقسمات عرضی N و S ب- تقسیمات عرضی R وS

ج- تقسیمات عرضی N و E د- تقسیمات عرضی R و N

19- هر ماهواره هنگام ارسال اطلاعات چه سیگنالهایی را به بخش کنترل زمینی میفرستد؟

الف-کد شناسایی Gps ب-کنترل وضعیت سلامت ماهواره ج- کد شناسایی ماهواره د- هیچکدام

20-کلید تعویض صفحه کدام است؟

الف)page ب)power ج)find د)zoom in/out

21-این صفحه کاربر را به سوی موقعیت مورد نظر به عنوان هدف راهنمایی می کند.

الف)صفحه نقشه ب)صفحه راهبری ج)صفحه ماهواره ای د)صفحه آلتیمتریک

23-جهت کالیبره کردن دستگاه، حرکت دادن دستگاه به کدام جهت صورت می گیرد؟

الف)به سمت شمال ب)به سمت جنوب ج)موافق عقربه های ساعت د)مخالف عقربه های ساعت

24-نمودار تغییر ارتفاعی بر مبنای............یا زمان و تغیییرات .......... بصورت نمودار بر مبنای تغییرات زما ، می شود.

الف)فشار-فاصله ب)وقت-فشار ج)فشار- اختلاف ارتفاع د)فاصله-فشار

25-جهت ثبت دستی موقعییت نقطه وارد کدام صفحه می شویم؟

الف)tracks ب)way point ج)navigation د)satellite

26-جهت اندازه گیری مساحت یک نقطه وارد کدام فحه می شوید و نیاز به ثبت چند نقطه می باشد؟

الف)tracks-چهار گوشه زمین ب)pan map-ابتدا و انتهای زمین

ج)tracks-ابتدا وانتهای مسیر د)pan map-چهار گوشه زمین

27-قطب نمای مغناطیسی گردان در کدام صفحه دیده می شود؟

الف)صفحه راهبری ب)صفحه نقشه ج)صفحه ارتفاع د)صفحه اصلی

28-جهت گرفتن خروجی از map source ........... فایل ذخیره شده کدام است؟

الف)doc ب)xls ج)gdb د)هیچکدام

29-جهت انتقال اطلاعات از cps به نرم افزار map source کدام گزینه در نوار زمان نرم افزار باید زده شود؟

الف)edite ب)fial ج)transfer د)open

 دانلود فایل ورد همین سوالات

 

 

ماهواره [ Advance Land Oservation Satellite Data]ALOS توسط آژانس تحقيقات هوا فضاي ژاپن در سال ۲۰۰۶ به فضا پرتاب شد.

اين ماهواره داراي ۳ سنجنده مي باشد: سنجنده پانکروماتيک براي تصوير برداري استرئو ( PRISM ) جهت توليد مدل رقومي ارتفاعي (DEM)؛ راديومتر نوع دو فعال در نواحي مرئي و مادون قرمز ( AVNIR-2 ) جهت مشاهده دقيق پوشش سطح زمين و سنجنده راداريSAR فعال در باندL که در روز و شب و تمامي شرايط آب و هوائي اقدام به تصوير برداري مي کند و به تنهائي قادر است تا بدون نقاط کنرل زميني نقشه هايي با مقياس ۱:۲۵۰۰۰ توليد کند. ظاهداف اين ماهواره در زمينه­هاي : کارتوگرافي-پايش بلاياي طبيعي-منابع طبيعي و توسعه­ي تکنولوژي­هاي فضايي استفاده مي شود.

ماهواره پیشرفته دیده‌بانی زمین که به اختصار ALOS و دایچی (Daichi) نیز نامیده می‌شود، ماهواره۴تنی ژاپنیاست که در سال از مرکز فضایی تانیگاشیما۲۰۰۶به فضا پرتاب شد. این ماهواره پس از پنج سال فعالیت، نیرو و ارتباط خود با زمین را از دست داد ولی همچنان در مدار باقی‌مانده است.

این ماهواره دارای سه سنجنده است که در نقشه‌نگاریو پایش مخاطرات طبیعی در آسیا و حوضه اقیانوس آرام به‌کار می‌رود. تصاویر این ماهواره از سواحل ژاپن در زمین‌لرزه و سونامی ۲۰۱۱ توهوکواز آخرین تصاویر دریافت‌شده از این ماهواره به‌شمار می‌رود.

سنجنده ها

PRISM(Panchromatic Remote-sensing Instruments for Stereo Mapping):

ابزار سنجش از دور پانکروماتیک به منظور نقشه‌برداری سه‌بعدی و اندازه‌گیری دقیق ارتفاع زمین.

AVNIR-2(Advanced Visible and Near Infrared Radiometer):

رادیومتر پیشرفته مرئی و فروسرخ نزدیک نوع ۲ جهت دیده‌بانی پوشش سطح زمین با قدرت تفکیک ۱۰ متر

مشخصات سنجنده ALOS AVNIR 2

تعداد باندها :4

قدرت تفکیک مکانی 10 متر در نقطه نتدیر

پهنای باند 70 کیلومتر در نقطه نادیر

تعداد آشکار سازها 7000 در هر باند

Bit length 8بیت

PALSAR(Phased Array type L-band Synthetic Aperture Radar):

آرایه فازی باند ال رادار دهانه ترکیبی برای دیده‌بانی زمین در همه ساعات شبانه‌روز و همه نوع آب و هوا

با استفاده از تولیدات این ماهواره با کمک پردازش داده های آن می توانDEM های با قدرت تفکیک مکانی 12.5 متری تولید کرد که در شرایط فعلی ایران و نبود داده ها ی مکانی دقیق این مدل رقومی ارتفاع بهترین گزینه جهت تجزیه و تحلیل های مکانی می باشد.

برای دانلود DEM های 12.5 متری به سایت های زیر سر بزنید. در صورت درخواست محدوده خواص مد نظر می توانید در سایت پیغام بگذارید.

سایت 1

http://gisrs-sat.site.com/

سایت 2

http://maps.4kia.ir

 

 

 

دانلود  رایگان نقشه های توپوگرافی شهرهای مختلف ایران بصورت مجزا و شهر به شهر

نقشه توپوگرافـــــی تهران

برای دیدن تصویر در سایز بزرگتر برروی آن کلیک کنید
دانلود نقشه با کیفیت بالاتر :

نقشه توپوگرافـــــی تهران

---

نقشه توپوگرافـــــی ایلام

برای دیدن تصویر در سایز بزرگتر برروی آن کلیک کنید
دانلود نقشه با کیفیت بالاتر :

نقشه توپوگرافـــــی ایلام

---

نقشه توپوگرافـــــی شیراز

برای دیدن تصویر در سایز بزرگتر برروی آن کلیک کنید

دانلود نقشه با کیفیت بالاتر :

نقشه توپوگرافـــــی شیراز

---

نقشه توپوگرافـــــی گیلان

برای دیدن تصویر در سایز بزرگتر برروی آن کلیک کنید

دانلود نقشه با کیفیت بالاتر :

نقشه توپوگرافـــــی گیلان

---

نقشه توپوگرافـــــی اصفهان

برای دیدن تصویر در سایز بزرگتر برروی آن کلیک کنید

دانلود نقشه با کیفیت بالاتر :

نقشه توپوگرافـــــی اصفهان

---

نقشه توپوگرافـــــی همدان

برای دیدن تصویر در سایز بزرگتر برروی آن کلیک کنید

دانلود نقشه با کیفیت بالاتر :

نقشه توپوگرافـــــی همدان

---

نقشه توپوگرافـــــی یزد

برای دیدن تصویر در سایز بزرگتر برروی آن کلیک کنید

دانلود نقشه با کیفیت بالاتر :

نقشه توپوگرافـــــی یزد

---

نقشه توپوگرافـــــی مشهد

برای دیدن تصویر در سایز بزرگتر برروی آن کلیک کنید

دانلود نقشه با کیفیت بالاتر :

نقشه توپوگرافـــــی مشهد

---

نقشه توپوگرافـــــی تبریز

برای دیدن تصویر در سایز بزرگتر برروی آن کلیک کنید

دانلود نقشه با کیفیت بالاتر :

نقشه توپوگرافـــــی تبریز

---

نقشه توپوگرافـــــی کاشان

برای دیدن تصویر در سایز بزرگتر برروی آن کلیک کنید

دانلود نقشه با کیفیت بالاتر :

نقشه توپوگرافـــــی کاشان

---

نقشه توپوگرافـــــی سمنان


برای دیدن تصویر در سایز بزرگتر برروی آن کلیک کنید

دانلود نقشه با کیفیت بالاتر :

نقشه توپوگرافـــــی سمنان

---

نقشه توپوگرافـــــی قزوین

برای دیدن تصویر در سایز بزرگتر برروی آن کلیک کنید

دانلود نقشه با کیفیت بالاتر :

نقشه توپوگرافـــــی قزوین

---

نقشه توپوگرافـــــی قم

برای دیدن تصویر در سایز بزرگتر برروی آن کلیک کنید

دانلود نقشه با کیفیت بالاتر :

نقشه توپوگرافـــــی قم

---

نقشه توپوگرافـــــی کرمانشاه

برای دیدن تصویر در سایز بزرگتر برروی آن کلیک کنید

دانلود نقشه با کیفیت بالاتر :

نقشه توپوگرافـــــی کرمانشاه

---

نقشه توپوگرافـــــی کرمان

برای دیدن تصویر در سایز بزرگتر برروی آن کلیک کنید

دانلود نقشه با کیفیت بالاتر :

نقشه توپوگرافـــــی کرمان

---

نقشه توپوگرافـــــی زاهدان

برای دیدن تصویر در سایز بزرگتر برروی آن کلیک کنید

دانلود نقشه با کیفیت بالاتر :

نقشه توپوگرافـــــی زاهدان

 

پنجره ی اتمسفری چیست ؟

امواج الکترو مغناطیسی به هنگام عبور از جو زمین، توسط ذرات ریز معلق و گازها در اتمسفر پخش (پراکنده) ویا جذب می شوند. گازهای موجود در جو زمین (مثل نیتروژن مولکولی و اکسیژن) و ترکیبات دیگر از قبیل بخار آب، متان،هیدروژن،هلیم و نیتروژن نقش مهمی در تغییر کمی وکیفی امواج تابش الکترو مغناطیس دارند . وجود این ترکیبات در جو زمین سبب می شود کشفافیت وضوح در تصاویر ماهواره ای کمتر می شود و در تصاویر به دست آمده خطایی به نام خطای رادیومتریک ایجاد می کند . باند هایی از طیف انرژی الکترومغناطیسی راکه هنگام عبور از اتمسفر توسط ترکیبات اتمسفر جذب ویا پخش (پراکنده) نمی شود وبدون مانعی می توانند از جو زمین عبور کنند را اصطلاحا پنجره جوی می نامند . برخی از پنجره های جوی معروف مورد استفاده در سنجش از دور عبارتند از :

الف)محدوده ی طول موج ۰/۳۸ تا ۰/۷۲ مکرومتر در باند مرﺋی .

ب)محدوده طول موج ۰/۷۲ تا ۳ میکرومتر در باند مادون قرمز نزدیک و مبانی.

ج)محدوده ی طول موج ۸ تا۱۴ میکرومتر در باند مادون قرمز حرارتی.

از باند های طیفی مذکور عمدتا در تصویر برداری و اخذ داده های منابع زمینی استفاده می شود . به این معنی که سنجنده ها را طوری طراحی و تنظیم می کنند که بتوانند در محدوده پنجره های جوی انعکاس یا گسیل انرژی تابش الکترو مغناطیسی پدیده های مختلف را بسنجند و اطلاعاتی در باره پدیده ها فراهم آورند. زیرا در دیگر محدوده های طیف ، انرژی تابشی توسط ترکیبات اتمسفری جذب و یا پخش شده وامکان جمع آوری داده به وسیله سنجنده وجود ندارد . تصویر برداری در چنین باندهایی کاملا تار وغیر قابل استفاده است .